Verslag gespreksronden over gezondheid tijdens informatieavonden op 21 en 23 september 2021

Op beide dagen zijn na de plenaire sessie gespreksronden met experts georganiseerd over de onderwerpen luchtkwaliteit, gezondheid en communicatie. We hebben gekozen om voor elke gespreksronde apart een verslag op te nemen. Dit vergroot de herkenbaarheid voor de deelnemers. Dubbelingen zijn hierdoor onvermijdelijk maar naar onze inschatting overkomelijk. In dit document zijn de verslagen van de gespreksronden over gezondheid opgenomen. 

Informatieavond 21 september 2021

Gespreksronde 1

Gespreksleider Amber Teterissa (ECHT)

Datum: 21 september 2021
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Henk Jans (Arts)
Verslag: Ylva Luijten (gemeente Beuningen)

Vraag: er wordt gesproken over grenswaarden, maar aan de andere kant wordt er ook aangegeven dat er beneden deze grenswaarden ook gezondheidseffecten zijn. Hoe zit dit? Het lijkt mij dat je dan altijd streeft naar de laagste waarde.
Er zijn twee verschillende normen/advieswaarden. Je hebt de EU-grenswaarden; deze waarden zijn politiek en economisch haalbare normen die ook voor de gezondheid acceptabel zijn. Deze worden ook in Nederland in het beleid gehanteerd. Daarnaast heb je ook nog de WHO-advieswaarden; dit zijn gezondheidskundige advieswaarden die veel lager liggen dan de in Nederland gehanteerde grenswaarden voor luchtkwaliteit. Een voorbeeld zijn de normen voor fijnstof en dan wel voor PM10. De EU-grenswaarde is 40 µg/m3 voor PM10 (fijnstof) als jaargemiddelde, terwijl de WHO-advieswaarde voor PM10 op 20 µg/m3 ligt. Deze week, op 22 september, komt naar buiten dat ook nog onder de huidige WHO-advieswaarden gezondheidseffecten waar te nemen zijn. Hierbij zijn door de WHO nieuwe advieswaarden aangegeven voor PM10, PM2,5 en NO2. Dit betekent dus dat eigenlijk geen enkele norm ons beschermt voor het voorkomen van negatieve gezondheidseffecten. De enige oplossing is dus zoveel mogelijk bronnen beheersen en in beeld brengen en laten terugbrengen naar een lagere uitstoot. Dit geldt vooral voor fijnstof, PM10, PM2,5 en Ultrafijnstof (PM0,1 en kleiner).

Opmerking: dit maakt het lastig om beleid vast te stellen
Ja, maar je kunt wel bijvoorbeeld in het lokaal SLA (schone lucht akkoord) dit als uitgangspunt meenemen. Nijmegen zit net boven de WHO-advieswaarde voor fijnstof, dus hier is nog winst te behalen. Waar je ook meet in Nijmegen, het is overal ‘slecht’. Fijnstof ligt namelijk als een soort deken over Nijmegen heen. Je moet dus gaan proberen om het verkeer overal in Nijmegen zo ver mogelijk terug te brengen of te elektrificeren of op andere brandstof over te laten gaan, bijv. waterstof en te ontmoedigen om zelf hout te stoken.

Vraag : EU en WHO normen lopen sterk uiteen van benzeen. Hoe kan dit? 
Voor benzeen is in het Nederlands beleid 5 µg/m3 het toelaatbare jaargemiddelde als grenswaarde. De streefwaarde ligt op 1 µg/m3. Als je kijkt naar de gezondheidskundige streefwaarde van de WHO dan ligt die op 0,17 µg/m3. Bij deze waarde kun je zeggen dat er sprake is van een verwaarloosbaar risico. In Nederland wordt die gesteld op 0,2 µg/m3. Het liefste willen we in de hele stad voor benzeen onder deze waarde zitten. Maar er zijn veel verschillende bronnen, zoals verkeer, parkeergarages, tanken, scheepvaat (ontgassen van tankschepen), roken, stoken van houtstook. Bijvoorbeeld bij de ingang van parkeergarages worden hogere waarden gemeten, net als in de omgeving van de ANAC bij Energieweg. Als gevolg van het ontgassen op de Waal van tanks van schepen die benzeen hebben vervoerd zijn er soms hogere concentraties benzeen meetbaar. Dit zijn korte pieken. Voor de gezondheid gaat het vooral over de benzeenwaarden die over een langere periode worden gemeten.
Samengevat zijn er meerdere bronnen die verantwoordelijk zijn voor de uitstoot van benzeen. De verwachting is dat in de wijken Hees, Wolfskuil en Batavia de gemeten waarden liggen tussen de 0,2 en 0,5 µg/m3. Mogelijk zitten er uitschieters bij tot 1 µg/m3

Vraag: een onderzoek in 2019 over benzeen. Zegt dit iets over de concentratie in Nijmegen West? 
Nee, dit zijn geen representatieve resultaten voor Nijmegen West. Dit ging vooral over de verkeersbewegingen gemeten aan de Waalkade en bij parkeergarages. Ook bij de APN is er aan de pijp gemeten, terwijl je eigenlijk juist wilt weten wat de concentratie in de leefomgeving is, dus bijvoorbeeld in de Bredestraat of Kerkstraat. Henk adviseert om ook naftaleen mee te nemen in de komende metingen naar benzeen die in de leefomgeving worden uitgevoerd; deze stof heeft een hele lage geurdrempel en zorgt voor de negatieve ervaring van stank en de daarmee samenhangende prikkelende effecten. 

Vraag: ik woon sinds 2009 bij het Nelson Mandelaplein bij de splitsing van de Graafseweg naar Neerbosch-Oost. Sinds 4 jaar heb ik last van pollen en huisstofmijt allergie. Zou dit door het verkeer kunnen komen? 
Het ontwikkelen van een allergie voor huisstofmijt vindt vooral zijn bron in het binnenmilieu en niet daarbuiten, terwijl pollen van buiten naar binnen kunnen komen. Pollen kunnen zich gemakkelijk hechten aan fijnstof deeltjes wat er voor kan zorgen dat ze diep in de longen terecht kunnen komen en uiteindelijk kunnen leiden tot allergische reacties. Allergische reacties kunnen zeker dus wel versterkt worden door luchtverontreiniging.

Vraag: als ik de ramen open doe kan ik er aan de buitenkant zo zwart van afhalen, kan roet gevoeligheid veroorzaken van mijn longen? 
Roet is zeker een veel betere indicator voor de gezondheid dan bijv. PM10; het probleem is alleen dat het lastig is om het te meten; het heeft nagenoeg geen gewicht. Je zou het in principe moeten gaan wegen, maar daar hebben we weer geen goede meetmethode voor en als die er zou zijn ook geen goede norm, waaraan dan getoetst zou moeten worden; bij welk gewicht zie je een negatief gezondheidseffect. Wel is bekend dat roet tot diep in de longen kan doordringen. NO2 is nog altijd op dit moment een goede indicator als vervanger voor roet.

Vraag: wat kan ik zelf doen?  
Op verschillende manieren kunnen mensen bijdragen aan een verbetering van de luchtkwaliteit, zoals bijv. door minder de auto te gebruiken, geen hout te stoken, het gebruik van scooters niet te stimuleren, maar eerder door het fietsen te stimuleren. Vooral beleidsmatig moet worden ingezet op het verminderen van verkeer en het omleiden van verkeer en op het niet meer toegankelijk maken van gebieden voor wegverkeer. Verder kun je als je aan een drukke verkeersweg woont,  aan de verkeerskant zo min mogelijk de ramen open zetten. Maar belangrijk is ook weer op tijd te ventileren; binnen is het soms vuiler dan buiten.

Vraag: kan ik nog iets met de ventilatieroosters? 
Je kunt hier ultrafilters (HEPA filters) aanbrengen, maar dan is het wel heel belangrijk om die op tijd ook weer schoon te maken. 

Vraag: de Energieweg wordt steeds drukker. Doet de gemeente hier iets mee? Is dit niet een verplaatsing van het probleem?
Het is van belang om te letten op de veranderingen in de uitkomst van de metingen naar autobewegingen en daarbij kijken of je bij veranderingen ook veranderingen ziet in metingen op NOX en fijnstof. Verder is het bijvoorbeeld van belang om mensen niet direct aan de Energieweg te laten wonen (voorbeeld omgebouwd kantoorpand wat niet meer bewoond mag worden is een goede stap). Afstand nemen tot de verkeersweg is een belangrijke maatregel die je kunt nemen.

Opmerking: dat vind ik gek, want 50 meter verderop begint een woonwijk.
Hier ligt de uitdaging, hoe kunnen we de leefomgeving zo gezond en toegankelijk mogelijk maken.

Opmerking: de Marialaan wordt drukker na de aanpassing van de Graafseweg. Dit is ook een verplaatsing van het probleem. 
Je wilt dat in het beleid staat dat de gemeente de normen probeert te halen zoals aangegeven. Je kunt de gemeente aanspreken op het moment dat je ziet dat het probleem verplaatst wordt. In de toekomst is de visie dat alles over De Oversteek gaat om zo de Marialaan en de Graafseweg te ontlasten. Maar uit het oogpunt van gezondheid is het belangrijk om zo ver mogelijk onder de normen te zitten. Marialaan was laatste periode wel drukker geworden door werkzaamheden aan de Graafseweg. Je moet verder opletten dat je geen ‘waterbed’ creëert.

Gespreksleider Jeroen Jansen (gemeente Nijmegen)

Onderwerp: Gezondheid
Expert: Ingrid Links (GGD)
Verslag: Loes Emons (gemeente Nijmegen)

Vraag: wat is de relatie tussen het beoordelen van normen voor luchtkwaliteit en het beoordelen van de gezondheidseffecten van emissies? Welke rol speelt de GGD bij die afweging? 
De GGD is adviseur van de gemeente op het gebied van gezondheid. Daarbij spelen niet alleen wettelijke milieunormen een rol. Er zijn ook gezondheidskundige normen. De GGD toetst aan gezondheidskundige normen en adviseert de gemeente alleen vanuit het gezondheidsbelang. De gemeente maakt vervolgens een afweging van alle relevante maatschappelijke belangen, waaronder naast gezondheid ook de haalbaarheid en economische belangen.  

Vraag: vindt u dat gezondheid door de gemeente belangrijk genoeg wordt gevonden? Is er de afgelopen jaren genoeg gedaan op dit gebied?
De gemeente gaat serieus om met het belang van een goede gezondheid. Veel adviezen van de GGD zijn overgenomen. Gemeente Nijmegen heeft een goed luchtkwaliteitsbeleidsplan. We zien ook dat de luchtkwaliteit de afgelopen jaren verbeterd is.

Vraag: wij zijn verhuisd naar Hees. We maken ons zorgen over de uitstoot van APN. Kunnen we hier wel een gezin stichten en een moestuin aanleggen? 
Er is een verschil tussen emissies die direct gemeten worden in de schoorsteen van de asfaltcentrale en de sterk verdunde concentraties die vervolgens terecht komen in de leefomgeving. Op basis daarvan acht de GGD het risico op gezondheidseffecten op basis van deze ene meting heel gering. Benzeen en naftaleen zijn vluchtige stoffen, die niet neerslaan op gewassen in een moestuin.

Vraag: is elk beetje benzeen in de lucht niet teveel?
Er zit altijd een beetje benzeen in de lucht zit (de zogenaamde achtergrondconcentratie). Nijmegen voldoet aan de Europese norm voor benzeen. Dit is een gezondheidskundige norm. Ze verwacht niet dat de uitstoot van APN zal leiden tot een overschrijding van de Europese norm. De bijdrage aan de achtergrondconcentratie is klein. In het meetplan zijn metingen naar de concentratie benzeen in de wijk opgenomen. Dit wordt dus nog gecontroleerd.

Vraag: we praten de hele tijd over vastgelegde normen, maar wat is eigenlijk de ambitie van de gemeente?
Dat is een vraag die de GGD niet kan beantwoorden. De ambitie staat in het Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit Nijmegen 2020-2030. 

Vraag: worden piekwaarden ook gemeten? Zijn daar gegevens over bekend? En wat is het effect van piekwaarden op de gezondheid?  Wat zegt de wetenschappelijke literatuur hierover? 
De  GGD heeft geen informatie over de eerste twee vragen. Dat moet bij de gemeente worden nagevraagd. Ook de derde vraag is lastig te beantwoorden omdat de gemiddelde blootstelling aan een bepaalde stof wordt beoordeeld en niet de blootstelling tijdens pieken. Het gezondheidseffect van een piekblootstelling is afhankelijk van de hoogte van de piek en de gevoeligheid van het individu. De hoogte van de piek is meestal niet bekend. Dit maakt het lastig om de vraag over het effect op de gezondheid te beoordelen. Vooral als iemand gevoelige luchtwegen heeft kan een piekblootstelling leiden tot gezondheidsklachten. 

Gespreksronde 2

Gespreksleider Amber Teterissa (ECHT)

Datum: 21 september 2021
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Henk Jans (Arts)
Verslag: Ylva Luijten (gemeente Beuningen)

Vraag: de toelichting van de GGD was heel feitelijk. Maar in Nijmegen leeft men 400 dagen korter dan het gemiddelde in Nederland. Dit zijn zorgelijke cijfers. Waar leidt dit toe bij de GGD? Wat is het actieplan?
In de beoordeling van de luchtkwaliteit in Nijmegen wordt deze als slecht beoordeeld, slechter dan op veel plaatsen elders in de Provincie Gelderland; fijnstof zit inderdaad in Nijmegen boven de huidige WHO-advieswaarde. Verder is het zo dat de gemiddelde verkorting in levensverwachting in Gelderland 352 dagen is (in Nederland is dit ongeveer een jaar) en dat die in Nijmegen 400 dagen is. Je ziet ook meer klachten van bronchitis bij kinderen op dagen van verhoogde luchtverontreiniging, en meer kinderen met astma; dit wordt vooral veroorzaakt door de uitstoot van het wegverkeer. Het belangrijkste is om iets te doen aan het verkeer; zorg ervoor dat de fijnstof deken over de stad wordt verminderd. In het beleid moeten daarvoor concrete targets staan, zoals bijvoorbeeld in x tijd moeten er x minder bronchitis klachten zijn. 

Opmerking: ik mis die targeting nu. 
Eens. Er zijn 50 tot 60 duizend verkeersbewegingen over de Waalbrug per etmaal; Nijmegen wil dit zoveel mogelijk over de Energieweg gaan sturen en minder dwars door de stad heen. Het verkeer moet niet verplaatst worden, maar in zijn totaliteit verminderen.

Opmerking: geef een plan, geef een visie. Dit missen wij.
De basis van zo’n plan is het Schone Lucht Akkoord (SLA). Hierop moeten we gemeentelijk beleid vaststellen. Deze week komt naar buiten dat er onder de WHO-advieswaarden ook al gezondheidseffecten zijn waar te nemen; je bent dus eigenlijk nooit veilig. Het target is 50% gezondheidswinst, maar dit moet veel meer in de tijd geconcretiseerd worden, daar is Henk het ook mee eens. Waar werken we als gemeente naartoe en wat is de rol van de GGD hierin? Bewoners voelen zich nu niet gehoord. 

Vraag: wat kun je in de tussentijd zelf doen? 
Aanbrengen van filters aan de zijde waar het verkeer het drukste is. Dit zijn HEPA filters. Hierbij is het wel van belang om ze op tijd te vernieuwen, anders creëer je weer andere negatieve effecten. Verder is het ventileren van je huis enorm belangrijk, anders wordt het binnen veel viezer dan buiten. Niet iedereen heeft de mogelijkheden en middelen om aanpassingen aan het huis te doen, dit mag dus geen vervanging zijn van het verminderen van de uitstoot. Voor de toekomst zou mijn visie zijn om dichterbij huis de omgeving te vergroenen en het verkeer te verminderen/te elektrificeren en te stimuleren dat er minder houtstook is in de stad; daar kun je zelf wat aan doen.

Vraag: waar moet je bij de gemeente pushen om te komen tot actie?
Als de APN blijft, moet hij wel schoner worden en minder stank veroorzaken in de omgeving. Dit laatste is vooral het probleem. De stof die geëmitteerd wordt is naftaleen dat stinkt en voelt prikkelend aan, dus dit moet veranderen. Neem het naftaleen mee als je benzeen gaat meten in de omgeving. 

Vraag: kunt u mij geruststellen?
Nee, ik kan alleen de feiten vertellen en aanhoren welke zorgen mensen hebben en die ook erkennen en daar begrip voor hebben. We worden geboren en we hebben de kans van 1 op 3 om kanker te krijgen, waar 1 op 4 er ook aan dood gaat. Maar, we willen dit wel in een gezonde leefomgeving. Dus we kunnen de zorgen erkennen en argumenten zoeken waarom mensen zich zorgen maken en wat we daarin kunnen betekenen; denk mee met wat er leeft.

Vraag: ik woon al 50 jaar op de Bredestraat. Ik ben de enige in de straat zonder kanker. Hier maak ik me zorgen over. Ik heb geen zorgen over de APN, maar juist om de laksheid waarmee de overheid met ons omgaat. 
Er zijn in de perioden van 1989-2001 een 5 tal gezondheidsonderzoeken naar het voorkomen van kanker geweest in Nijmegen West. In de loop der jaren wordt er steeds minder kanker vastgesteld in bepaalde gebieden. Hierbij ging het vooral om mannen; bij vrouwen werden nagenoeg geen veranderingen gezien. Wat je wel ziet is dat het vertrouwen weg is; dit moet hersteld worden. We weten niet meer waar we naartoe gaan met elkaar en we zien dat we alleen maar meer polariseren. 

Vraag: naftaleen komt nooit alleen? Waarop raad je nog meer te meten?
Belangrijkste is op dit moment benzeen en naftaleen in dezelfde meting mee te nemen. Daar moet men snel mee beginnen; de mensen verdienen het dat dit gebeurt.

Gespreksleider Jeroen Jansen (gemeente Nijmegen)

Datum: 21 september 2021
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Ingrid Links (GGD)
Verslag: Loes Emons (gemeente Nijmegen)

Vraag: Helicon wilde niet uitbreiden op de locatie aan de Energieweg vanwege de uitstoot van de asfaltcentrale. Ik woon er vlak achter en maak me zorgen. Wat is uw mening als expert? Hoe gevaarlijk is het nu echt om hier te wonen?
Ingrid geeft aan de zorgen te begrijpen. Zeker naar aanleiding van alle berichten in de media. Ingrid licht toe dat vanwege de ligging de luchtkwaliteit in Nijmegen West mogelijk iets slechter is dan op andere plekken in Nijmegen. Oorzaak is volgens de GGD met name het wegverkeer. Maar de luchtkwaliteit is in Nijmegen-West niet zo veel slechter dan op andere plekken in Nijmegen dat er een acuut gezondheidsgevaar is. 

Vraag: hoe zit het nu met het maken van asfalt. Wat ruik ik dan eigenlijk? Is dat benzeen?
Je ruikt een mengsel aan stoffen, waaronder benzeen en mogelijk PAK’s. Benzeen is een vluchtige organische stof, die naar oplosmiddel kan ruiken. Ook bij tanken komen vluchtige organische stoffen vrij, waaronder benzine. 

Vraag: we ruiken af en toe een flinke aceton-achtige geur? Wat kan dat zijn en waar komt het vandaan?
Deze vraag kan de GGD niet beantwoorden. Dit is mogelijk bekend bij de gemeente of de ODRN.

Vraag: wat is de relatie tussen benzeen en het krijgen van kanker?
Kanker is een verzamelnaam voor veel verschillende ziekten. De milieukwaliteit kan effect hebben op het krijgen van kanker. Maar dit is maar een van de factoren die van invloed zijn. Andere factoren zijn volgens Ingrid Links belangrijker. Zoals leefgewoonten, zoals roken en erfelijkheid. Bij elke vorm van kanker spelen andere factoren een rol. Bij baarmoederhalskanker is een virus een belangrijke factor. Niet alle kanker kan worden toegeschreven aan de milieukwaliteit. Van benzeen is aangetoond dat het de kans op het krijgen van acute leukemie vergroot. 

Vraag: als de GGD iets mocht veranderen. Wat zouden dan uw wensen zijn?
Ingrid Links geeft aan wat haar prioriteiten zouden zijn:

  • Goede communicatie en informatie
  • Minder wegverkeer. Dat kan de gemeente sturen, maar mensen moeten vooral zelf de auto vaker laten staan.
  • Minder gebruik van houkachels. Dat levert niet alleen winst op voor de luchtkwaliteit, maar voorkomt ook lokaal geur/rookoverlast.
  • Zoveel mogelijk doen om de uitstoot van de scheepvaart te beïnvloeden

Vraag: wat is het beleid/wetgeving voor het ontgassen van schepen op de Waal?
Deze vraag kan de GGD niet beantwoorden. Ingrid geeft aan dat er met zogenaamde e-noses gecontroleerd is op het ontluchten van schepen. Het is dus niet zo dat hier geen aandacht voor is.

Als bewoner wil ik dat de leefomgeving gezonder wordt. Wat gaan jullie nu eigenlijk doen?
De GGD adviseert de gemeente en zal dat blijven doen. De gemeente heeft een uitvoeringsplan om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Informatieavond 23 september 2021

Gespreksronde 1

Gespreksleider Amber Teterissa (ECHT)

Datum: 23 september 2021
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Henk Jans (Arts)
Verslag: Ylva Luijten (gemeente Beuningen)

Vraag: In de GGD presentatie werd verteld dat jullie het moeilijk vinden om een gevolg te verbinden aan een meting. Er gaat nu meer gemeten worden, maar is dat dan wel het antwoord? Wat gaat er gebeuren met de resultaten van het hele meetnet? En hoe wordt het beleid daarop gebaseerd?
Bijvoorbeeld bij  APN hebben we de uitstoot aan de pijp gemeten. Dan is de vraag, wat betekent dit op leefniveau? Als er genoeg meetpunten zijn in de wijken, kun je heel goed aangegeven in de tijd wat de gezondheidsrisico’s zijn op leefniveau. Dus met het nieuwe meetnet kun je beter in kaart gaan brengen in welke mate de omgeving wordt belast met stoffen, die afkomstig zijn van industriegebied en/of verkeer of een andere bron. 

Vraag: kunnen we niet beter naar gezondheidsklachten kijken? 
Nijmegen West bestaat uit verschillende wijken met een verschillende opbouw en dus ook met een diversiteit aan klachten. Deze klachten kun je eigenlijk alleen inzichtelijk krijgen via de huisarts, waar de mensen staan ingeschreven. En ook die kunnen divers over de stad verdeeld zijn, wat onderzoek daarna zeer moeilijk maakt. Daarnaast krijg je die klachten alleen op populatieniveau en niet op individueel. Het zal nagenoeg onmogelijk zijn om daar een causaliteit naar de omgeving uit te halen, als bepaalde klachten zich meer voordoen. Klachten worden niet alleen bepaald door de omgeving. Dus het is in eerste instantie belangrijker om te bepalen wat de belasting is op het woongebied door de industrie en daarover in een open sfeer te communiceren en toe te lichten. Verder is mijn taak als deskundige om mensen te woord staan over de zorgen die ze hebben en ze daarbij te helpen in het zoeken van een oplossing voor die zorgen.

Vraag: hoeveel tijd gaat er overheen voordat er iets gedaan wordt?
Waarschijnlijk wel minimaal een jaar. Je wil weten wat de immissie is, dat wil zeggen de belasting aan verontreinigende stoffen ter hoogte van waar mensen wonen. Daarnaast is 1 meting eigenlijk geen meting, daar doe je niks mee. Dus er is tijd nodig om voldoende meetresultaten te verzamelen in de tijd en daar conclusies aan te verbinden. 

Vraag: gaat naftaleen ook gemeten worden?
Ik heb hier ook al sterk op aangedrongen bij de gemeente, ik acht de kans groot dat dit daadwerkelijk gaat gebeuren.

Vraag: we gaan nu de stoffen meten waarvan bekend is dat ze slecht zijn voor de gezondheid, maar hoe zit het met stoffen waarover nog niets bekend is? Dan is het toch belangrijk om de gezondheid te monitoren zodat je bij opvallende resultaten kunt gaan kijken welke stoffen nog meer worden uitgestoten in die wijken? 
Gezondheid is als het gaat om voorkomen van kanker in Nijmegen West in verschillende deelgebieden gemonitord tot aan 2001. In dit laatste onderzoek zijn er geen verschillen meer gevonden, enkel een kleine verhoging bij mannen, maar dit kan ook te maken hebben met leefstijl en/of beroep, waarbij dit ook weer per deelgebied anders was. De voorspelling is dat de resultaten nu nog steeds hetzelfde zijn en dat er geen aanwijzing is dat er nu ineens veel meer kanker van een bepaald type bij zowel mannen als vrouwen voorkomt.
 
Vraag: naar mijn idee zijn er wel meer bedrijven bijgekomen met uitstoot. In 20 jaar zijn er ook meer auto’s bijgekomen.
De omstandigheden zijn zeker veranderd, soms ten positieve, als je kijkt naar de luchtkwaliteit. Daarom is het nu van belang om meer inzicht te krijgen in aard van de bedrijven in het industriegebied en over wat ze uitstoten aan stoffen en wat er is vergund. Ook welke bedrijven er zijn bijgekomen in de tijd. Belangrijk is daar een goed beeld van te geven, waarbij ook kan worden nagegaan of ze stoffen uitstoten die leiden tot een negatieve belasting in leefomgeving en of die daar mogelijk te meten zijn als dat nodig is. Verder is er inderdaad een toename van het wegverkeer. Belangrijk om te bepalen wat de bijdrage van fijnstof is in Nijmegen West. Maar belangrijk is om te realiseren dat fijnstof als een deken over de stad ligt. Je ziet lokaal zeker wel verschillen, maar dat is subtiel, zoals bij de Graafseweg en in de wijk Bottendaal. Hier staat een LML-meetpunt van het RIVM. Ik zou er voorstander van zijn dat er door het RIVM een extra luchtmeetpunt aan de Energieweg geplaatst wordt. 

Vraag: wordt er bij de metingen rekening gehouden met de windrichting en pieken?
De windrichting wordt zeker meegenomen. Wat betreft emissies van pieken, naftaleen is al bij hele lage concentraties te ruiken. De piek voor een direct nadelig gezondheidseffect van naftaleen ligt bij een concentratie van 2,5 mg/m3, dit ga je zeker niet meten op wijkniveau; maar we weten van de andere kant dat de geurdrempel van naftaleen als ligt bij 50 µg/m3 en dat geeft een stinkende penetrante lucht.

Vraag: is het een idee om een samenwerking aan te gaan met het JGZ op het gebied van astma/longklachten bij kinderen? 
Het kan zeker een idee zijn als daar aanleiding toe is, om na te gaan wat voor klachten er zijn onder kinderen. Daarvoor zou je dan contact kunnen leggen met de afdeling JGZ. Via de consultatiebureaus zien zij wel meerdere keren alle kinderen in de leeftijdsgroep van 0-4 jaar. Bij die kinderen in de leeftijdsgroep van 0-4 jaar wordt in eerste instantie vooral gelet op hoe de motorische en cognitieve ontwikkeling is van het kind. Hierbij wordt niet direct gekeken naar andere klachten, tenzij ouders daar expliciet melding over maken, maar die worden niet structureel gemonitord.  Als er dan al melding wordt gedaan van het voorkomen van meer astma of longklachten bij een kind is het onmogelijk om aan de hand daarvan dan een causaal verband op dat moment met de omgeving in aan te geven.

Vraag: kan ik uit mijn moestuin eten?
Er is geen enkele aanwijzing dat die besmet zijn met teerproducten of andere stoffen, afkomstig van het industriegebied. 

Gespreksleider Jeroen Jansen (gemeente Nijmegen)

Gespreksronde 1
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Ingrid Links (GGD)
Verslag: Loes Emons (gemeente Nijmegen)

Vraag: als astmapatiënt wil ik graag dat er iets gedaan wordt aan de uitlaatgassen. Waarom stelt de gemeente geen milieuzone?
Vanuit de GGD wordt de gemeente geadviseerd om maatregelen te nemen voor een schonere lucht. Wegverkeer is daarbij een belangrijke bron. De gemeente moet vervolgens een bredere belangenafweging maken. Dat heeft de gemeente ook gedaan in het Uitvoeringsprogramma ‘Op weg naar schone lucht’. Hierin staat dat er geen milieuzone wordt ingevoerd voor de hele stad, maar met ingang van 2025 wel voor drie gebieden: binnenstad, campus Heijendaal en in Nijmegen Noord (Hof van Holland).

Vraag: als bewoners ontvangen we verschillende boodschappen: enerzijds lezen we in de krant dat de lucht heel vies is, maar vandaag lijkt de boodschap dat het allemaal wel meevalt. Wat is de mening van de GGD?
Ingrid Links vindt het jammer dat in de krant veel geroepen is, wat volgens haar kan leiden tot onnodige ongerustheid. Bijvoorbeeld door één op één een relatie te leggen tussen de hoge uitstoot van naftaleen en het krijgen van kanker. Het klopt echter wel dat Nijmegen-west en Weurt gebieden zijn die naar verwachting meer belast worden door luchtverontreiniging. Dit komt door de ligging nabij Waal, wegverkeer en industrie. De luchtkwaliteit is echter niet zo slecht dat dit leidt tot veel meer gezondheidsrisico’s dan elders in de stad. Belangrijk om te vermelden is dat de invloed van de industrie veel kleiner is dan die van het wegverkeer. 

Vraag: is er een directe relatie te leggen tussen de uitstoot van de asfaltcentrale en de gezondheid in de wijk?
De inschatting van Ingrid is dat mensen de meeste overlast ervaren van de geur en hier ook gezondheidsklachten door kunnen krijgen. Ingrid benadrukt dat het van belang is om vooral te kijken naar de uitstoot door scheepvaart en wegverkeer. Dit heeft een groter effect op de gezondheid dan de uitstoot van de industrie.

Vraag: hoe vaak wordt er asfalt geproduceerd door APN?
De fabriek produceert onregelmatig asfalt. Dit kan variëren van enkele dagen per maand tot enkele dagen/dagdelen per week. 

Vraag: meten jullie onaangekondigd?
De metingen van het afgelopen jaar (voor de uitstoot van benzeen en PAK) zijn inderdaad onaangekondigd uitgevoerd. Dit blijft gemeente Nijmegen ook doen. Daarnaast wil het bedrijf nu ook zelf meten.

Vraag: gaat de GGD/universiteit nieuw gezondheidsonderzoek doen in Nijmegen West?
Ingrid licht toe dat dit niet in de planning zit. Dat komt omdat de afgelopen jaren de lucht schoner is geworden en omdat in het onderzoek dat is uitgevoerd in de jaren 90 geen relatie kon worden gelegd tussen de milieukwaliteit in Nijmegen West en het voorkomen van kanker. 

Vraag: ik heb in Nijmegen veel meer last van mijn astma dan op Terschelling. Hoe komt het dan dat 77% van de mensen toch aangeeft dat ze zich gezond voelen in Nijmegen West?
De luchtkwaliteit in het noorden van Nederland en zeker op de Waddeneilanden beduidend beter is dan in steden zoals Nijmegen. Dat komt onder andere doordat er veel minder wegverkeer is. Als u gevoelige luchtwegen heeft, dan zult u het verschil zeker merken. 

Vraag: Door allerlei verkeersmaatregelen verwachten we meer verkeer door de Voorstadslaan. Ook is er sprake van overlast door houtstook. Kan hier ook worden gemeten? 
De overlast door houtstok neemt steeds meer toe. Bij de gemeente zal moeten worden nagevraagd of metingen in het kader van het meetplan Nijmegen-West in de Voorstadslaan mogelijk zijn.

Vraag: kan er geen subsidie worden gegeven om de overlast door houtstook te verminderen?
Naar verwachting neemt het college binnenkort een besluit neemt over een pilot om overlast door houtstook te verminderen, onder andere door workshops aan te bieden en een subsidie voor de installatie van filters bij kachels die daarvoor geschikt zijn.
 
Vraag: de norm voor PAKs werd bij de asfaltcentrale met 17 x overschreden. Hoe kan het dat dit niet eerder gemeten is?
In 2020 en 2021 zijn verschillende metingen gedaan bij de asfaltcentrale. Op 28 juni was sinds lange tijd weer de eerste meting op PAK. Hier werd niet meer op gemeten, omdat het rijk (als wetgever) hierover afspraken heeft gemaakt met de asfaltbranche. Hierbij is aangenomen dat als de het recycle asfalt/ de grondstof voldoet aan bepaalde eisen de uitstoot ook onder de norm zou blijven. Nu is gebleken dat dit niet het geval is.

Gespreksronde 2 

Gespreksleider Amber Teterissa (ECHT)

Datum: 23 september 2021
Gespreksronde 2
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Henk Jans (Arts)
Verslag: Ylva Luijten (gemeente Beuningen)

Vraag: we hebben een heleboel data gezien, maar dit is moeilijk in context te plaatsten als leek. En vraag aan u als arts: zou u in Nijmegen West gaan wonen met 2 kleine kinderen? 
Ja, zeker. Natuurlijk is de geuroverlast niet gewenst. Verder zou ik me wel druk maken om de toename van het verkeer op de Energieweg en de Marialaan. Maar overal in de stad is wel iets. Als arts ga ik niet zeggen dat ik op een bepaalde plek niet zou gaan of willen wonen in de stad. In steden ligt de industrie vanuit historie vaak dichtbij woonwijken, vooral geur kan daar dan als hinderlijk ervaren worden. Het is dus zoeken naar mogelijkheden om het op te lossen, bijvoorbeeld met het plaatsen van actieve koolstoffilters of andere toepassingen van technieken, waardoor er schoner wordt geproduceerd.

Vraag: soms word ik wakker van de penetrante teerlucht. Hier heb ik een melding van gemaakt en dan krijg ik als terugkoppeling dat het fijn is om te weten, we gaan ermee aan de slag. Verder gebeurt er niets mee. 
Dit kan van meerdere fabrieken afkomstig zijn, dus je wil eigenlijk weten of en waar dit van afkomstig is en misschien ook wel weten of het ergens iets mee te maken heeft. Is bijvoorbeeld de APN op dat moment ook aan het produceren. Verder zou er qua communicatie zeker beter teruggekoppeld moeten worden met wat er met de klacht is gedaan. 

Henk Jans: we willen wat luchtkwaliteit betreft toe naar de WHO normen. Daar zitten we nu op een aantal plaatsen in de stad nog boven. We zitten wel duidelijk onder de EU norm voor fijn stof en NOX. Het is dus zaak om binnen korte tijd afspraken te gaan maken om die WHO normen wel te gaan halen, bijvoorbeeld met het Schone Lucht Akkoord.

Vraag: als je kijkt naar de gezondheid Nijmegen West, dan wordt dit nu en in de toekomst bepaald door verkeer en het bedrijventerrein. Als dit steeds dichterbij woonwijken kruipt, dan krijg je daar problemen mee. De oplossing is dat deze grootschalige voorzieningen uitgeplaatst moeten worden. Hierover zijn beleidsintenties. 
De intenties zijn goed, maar er moet dan ook daadwerkelijk wat gaan gebeuren, zodat het vertrouwen van de burger in de overheid ook herstelt en het gevoel van veilig en gezond te wonen in de wijk terugkeert. 

Gespreksleider Jeroen Jansen (gemeente Nijmegen)

Datum: 23 september 2021
Onderwerp: Gezondheid
Expert: Ingrid Links (GGD)
Verslag: Loes Emons (gemeente Nijmegen)

Vraag: wat zegt zo’n onderzoek van de GGD over hoe gezond mensen zich voelen nu echt? Het is wel heel algemeen. Is er niks concreter te vinden?
Het onderzoek is een algemeen instrument is. Het laat vooral zien dat de gezondheid door veel factoren beïnvloed wordt. Nijmegen West scoort dan vrij gemiddeld, terwijl het wel zo kan zijn dat de luchtkwaliteit hier wat minder goed is door de ligging nabij Waal, wegverkeer en industrie. In de jaren ’90 is een meerjarig onderzoek gestart naar het voorkomen van kanker in Nijmegen West. Dat onderzoek is gestopt, omdat er geen relatie kon worden gelegd met de luchtkwaliteit. Het aantal gevallen van kanker in een bepaald postcodegebied wordt wel landelijk geregistreerd door de IKNL. Meer informatie hierover is online te vinden via ‘cijfers over kanker’. 

Vraag: Welke stof heeft de meeste aandacht van de GGD en waarom?
Fijnstof en NOx omdat deze het grootste effect hebben op de gezondheid.

Vraag: Wat is het effect van luchtverontreiniging bij verschillende leeftijdsgroepen? Welke stoffen zijn het meest schadelijk.
Effecten op leeftijdsgroepen zijn verschillend. Kinderen krijgen eerder astma. Op oudere leeftijd eerder longkanker. Het gaat niet perse om de soort stof, maar vooral om hoeveel je ervan inademt. De hoogte van de blootstelling is dus relevant én de periode van blootstelling. De concentraties van PAK en benzeen in de leefomgeving zijn zo laag dat dit geen gezondheidsrisico oplevert. De effecten van fijnstof en NOx op leefniveau, die afkomstig zijn uit het wegverkeer zijn veel belangrijker. 

Vraag: is blootstelling bij baby’s schadelijker dan voor peuters/jonge kinderen?
Een van de deelnemers is arts en geeft aan dat onderzoek heeft aangetoond dat baby’s gevoeliger zijn voor luchtverontreiniging, omdat de longen nog in ontwikkeling zijn. De longen kunnen zich ook weer herstellen in een omgeving waarin de luchtkwaliteit beter is. 

Vraag: als een overschrijding van PAK’s van 17 x niet schadelijk is, wat zegt dan zo’n norm? En waarom wordt er niet vaker gemeten?
De norm voor naftaleen en PAK’s is een milieunorm (zogenaamde emissienorm) en geen gezondheidskundige norm en wordt gemeten ín de schoorsteen van de asfaltcentrale. Op basis van de meting kan vervolgens de concentratie in de leefomgeving worden berekend. Die is zo laag, dat er geen gezondheidseffect verwacht wordt, op basis van deze ene meting. Er werd tot voor kort niet vaker gemeten, omdat de branche hierover afspraken heeft gemaakt met de wetgever (het Rijk). 

Chatvragen

Heeft de GGD ook de mogelijkheid om af te dwingen? Neem bijvoorbeeld de stellingname dat de APN schoner moet.
GGD heeft alleen maar een adviserende rol in deze, tenzij het een acuut gebeuren is dat de volksgezondheid direct in gevaar brengt, maar zal dan nog in eerste een advies zijn.